जळगाव (जिल्हा प्रतिनिधी निलेश पाटील) : देशात दरवर्षी २१ ऑक्टोबर रोजी पोलीस स्मृती दिन साजरा केला जातो. या वर्षी म्हणजेच २१ ऑक्टोबर २०२४ रोजी भारत देशासाठी समर्पित वीरांना आदरांजली वाहत आज साजरा केला जातोय ६५ वा पोलीस स्मृती दिन.
पोलीस-निमलष्करी दलांशी संबंधित सर्व लोक हा दिवस पोलीस शहीद दिवस किंवा पोलीस परेड दिवस म्हणून ओळखतात. कर्तव्य बजावताना आपल्या प्राणांची आहुती देणाऱ्या पोलीस कर्मचाऱ्यांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी हा दिवस दरवर्षी भारतभर साजरा केला जातो. पण तो का साजरा केला जातो आणि कधी सुरू झाला हे तुम्हाला माहिती आहे का?
१९५९ मध्ये लडाखच्या हॉट स्प्रिंग भागात २० भारतीय सैनिकांवर चिनी सैनिकांनी हल्ला केला होता, त्या दिवसाच्या स्मरणार्थ पोलीस स्मृती दिन पाळला जातो, ज्यात दहा भारतीय पोलीस ठार झाले होते आणि सात जण तुरुंगात होते. त्या दिवसापासून आजतागायत २१ ऑक्टोबर हा शहीद जवानांच्या स्मरणार्थ पोलीस स्मृती दिन म्हणून साजरा केला जातो.
काय आहे संपूर्ण कथा?
तिबेटची चीनशी भारताची २,५०० मैल लांबीची सीमा आहे. २१ ऑक्टोबर १९५९ रोजी या सीमेच्या सुरक्षेची जबाबदारी भारतीय पोलिसांवर होती. २० ऑक्टोबर १९५९ रोजी, चिनी हल्ल्याच्या एक दिवस आधी, भारताने ईशान्य लडाखच्या हॉट स्प्रिंग्स भागात तिसऱ्या बटालियनची एक कंपनी तैनात केली. या कंपनीला तीन तुकड्यांमध्ये विभागून सीमा सुरक्षेची जबाबदारी देण्यात आली होती. नेहमीप्रमाणे या कंपनीचे सैनिक नियंत्रण रेषेवर गस्त घालण्यासाठी निघाले होते.
२० ऑक्टोबर रोजी दुपारपर्यंत, तीनपैकी दोन तुकडीचे सैनिक परत आले. मात्र तिसऱ्या तुकडीचे सैनिक २१ ऑक्टोबरला सकाळपर्यंत परतले नाहीत. २१ ऑक्टोबरच्या सकाळपर्यंत परत न आलेल्या तुकडीतील सैनिकांना शोधण्यासाठी शोध मोहीम आखण्यात आली होती. ज्याचे नेतृत्व तत्कालीन DCIO करम सिंह करत होते. या तुकडीत सुमारे २० सैनिक होते. करमसिंग घोड्यावर स्वार होता आणि बाकीचे सैनिक पायी चालत होते. पायी चाललेल्या सैनिकांची ३ वेगवेगळ्या गटात विभागणी करण्यात आली होती.
घात हल्ला
शोध मोहिमेदरम्यान चिनी सैनिकांनी घात केला आणि डोंगराच्या मागून गोळीबार सुरू केला. आपल्या साथीदाराच्या शोधात निघालेले भारतीय सैनिक हल्ल्यासाठी तयार नव्हते. त्यांच्याकडे आवश्यक शस्त्रे नव्हती. या हल्ल्यात १० जवान शहीद झाले असून बहुतांश जवान जखमी झाले असून, ७ जणांची प्रकृती चिंताजनक आहे. मात्र चीन इथेच थांबला नाही, तर चिनी सैनिकांनी गंभीर जखमी सैनिकाला ताब्यात घेतले. उरलेले सैनिक कसेतरी तेथून पळून जाण्यात यशस्वी झाले.
१३ नोव्हेंबर १९५९ रोजी शहीद झालेल्या १० पोलिसांचे मृतदेह चिनी सैनिकांनी परत केले. हॉट स्प्रिंग्समध्ये भारतीय लष्कराने त्या १० जवानांवर पूर्ण पोलीस सन्मानाने अंत्यसंस्कार केले. या शहीदांच्या स्मरणार्थ दरवर्षी २१ ऑक्टोबर रोजी भारतात पोलीस स्मृती दिन साजरा केला जातो. पोलीस स्मृती दिनी, देशाचे सुरक्षा दल, मग ते राज्य पोलीस असोत, केंद्रीय सुरक्षा दले असोत किंवा निमलष्करी दले असोत, सर्वजण मिळून हा दिवस साजरा करतात.
१९६० मध्ये सुरुवात झाली
सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांच्या पोलीस महासंचालकांच्या वार्षिक परिषदेत १९६० साली पोलीस स्मृती दिनाची सुरुवात झाली. भारत सरकारने या घटनेत शहीद झालेल्या पोलिसांचा सन्मान करण्याचा निर्णय घेतला आणि देशासाठी प्राण गमावलेल्या या सर्व पोलिसांच्या स्मरणार्थ दरवर्षी २१ ऑक्टोबर रोजी स्मृती दिन साजरा करण्याचा निर्णय घेतला. त्याचबरोबर २००० पासून दरवर्षी या दिवशी पोलीस परेडचे आयोजन करून हुतात्म्यांना श्रद्धांजली अर्पण करण्याचा कार्यक्रम आयोजित केला जातो.
