नाशिक (उपसंपादक इंजि कुबेर जाधव) | मराठी आणि हिंदी रंगभूमीवर आपल्या ज्वलंत, प्रखर आणि वास्तववादी अभिनयाने प्रेक्षकांच्या मनावर राज्य करणारे, तसेच बळीराजाच्या वेदनेला आपल्या कार्यातून फुंकर घालणारे ख्यातनाम अभिनेते आणि ‘नाम फाउंडेशन’चे संस्थापक नाना पाटेकर यांच्या निधनाने (किंवा त्यांच्या स्मृतीस अभिवादन करताना) संपूर्ण कलाविश्वात व सामाजिक क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. केवळ एक अभिनेता नव्हे, तर अभिनयाची एक स्वतंत्र शाळा हरपल्याची भावना यानिमित्ताने व्यक्त होत आहे.
चेहऱ्यावरील भाव, आवाजातील अनोखा चढ-उतार, संवादफेकीतील धार आणि देहबोलीतून व्यक्तिरेखा जिवंत करण्याची त्यांची हातोटी प्रेक्षकांच्या कायम स्मरणात राहणारी आहे. सिनेमा असो वा नाटक, हिंदी असो वा इंग्रजी-मराठी, त्यांनी साकारलेली प्रत्येक भूमिका ही त्यांच्या वेगळ्या शैलीची चुणूक दाखवणारी ठरली. त्यांचा अभिनय केवळ पाहिला जात नव्हता, तर तो अनुभवला जात होता. सत्तेवर असो वा विरोधक, आपल्या रोखठोक भूमिकेने त्यांनी नेहमीच अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला.
पडद्यावरचा हा नट जेवढा मोठा होता, तेवढाच मोठा त्यांच्यातला माणूस होता. दुष्काळ, कर्जबाजारीपणा आणि शेतकरी आत्महत्यांनी हादरलेल्या कुटुंबांच्या वेदना त्यांनी जवळून अनुभवल्या. यातूनच २०१५ मध्ये त्यांनी अभिनेता मकरंद अनासपुरे यांच्या सोबतीने ‘नाम फाउंडेशन’ची स्थापना केली.
शेतकरी कुटुंबांना केवळ तात्पुरती मदत न देता त्यांना स्वतःच्या पायावर उभे करण्यासाठी नद्या, नाले, पाझर तलाव, नाला खोलीकरण आणि भूजल पुनर्भरण अशा जलसंधारणाच्या कामांतून दुष्काळग्रस्त गावे पाण्याच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण करण्याचे अवघड काम या फाऊंडेशनने केले. आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या अनाथ झालेल्या मुलांना आणि निराधार महिलांना त्यांनी कायम मायेचा आधार दिला.
चंदेरी पडद्यावरचा एक बुलंद आवाज शांत झाला असला, तरी नाम फाउंडेशनच्या माध्यमातून महाराष्ट्राच्या गावागावांत उभे राहिलेले जलस्रोत आणि आधार मिळालेली शेतकरी कुटुंबे त्यांच्या या महान सामाजिक कार्याची कायम साक्ष देत राहतील. पडद्यावर असंख्य व्यक्तिरेखा अजरामर करणारे नाना पाटेकर पडद्याबाहेर मात्र खऱ्या अर्थाने माणुसकीची भूमिका जगून गेले, अशा शब्दांत त्यांना आदरांजली वाहण्यात येत आहे.
